Daga DASPAN DANJUMA
Mutuwar dan wasan Katsina United, Ozor, a baya-bayan nan ya kamata ta zama abin da zai sa Kungiyar Kwallon Kafa ta Najeriya ta Premier (NPFL) da kungiyoyin da ke karkashinta su gaggauta duba tare da inganta tsarin kula da lafiyar ‘yan wasa.
Yunkurin Najeriya na zama daya daga cikin kasashen da suka yi fice a harkar kwallon kafa a duniya ya ci gaba da bunkasa wasanni, inda makarantun koyar da kwallon kafa a sassa daban-daban na kasar ke horar da matasan ‘yan wasa masu hazaka da ke samun karbuwa a gida da kasashen waje.
Sai dai akwai babban banbanci tsakanin yadda ‘yan wasan Najeriya ke samun kulawa a kasashen waje da wadanda ke buga wasa a Najeriya da wasu kasashen Afirka, musamman wajen albashi, jin dadin ‘yan wasa da kuma abin da ya fi muhimmanci, tsaron lafiyarsu.
Kwarewar da na samu a lokacin da nake aiki da daya daga cikin kungiyoyin NPFL, tare da mutuwar Ozor a filin wasa, ta kara sanya damuwa kan irin matakan da ake da su na tunkarar matsalar gaggawar lafiya a lokacin wasanni da atisaye.
Ana sa ran kowace kungiya ta NPFL za ta kasance tana da tawagar kwararrun ma’aikatan lafiya a matsayin daya daga cikin sharuddan shiga gasar, amma tambayar da ta kamata a yi ita ce ko wadannan tawagogin suna da isassun kayan aiki da za su iya tunkarar matsalolin gaggawa da ke barazana ga rayuwar dan wasa.
A wasu lokuta, ana ganin ma’aikatan lafiya dauke da akwatunan taimakon farko da ba su kunshi komai fiye da allurar rage radadi, kankara da man shafawa, yayin da ake fama da karancin muhimman kayan aikin ceto da za su iya taimakawa wajen daidaita lafiyar dan wasa ko farfado da shi idan ya fuskanci matsalar gaggawa.
Na tuna wani lokaci da wani dan wasa ya kusa rasa ransa a lokacin atisayen yau da kullum bayan ya fadi ya kuma shafe kusan minti 15 a sume, amma ba a samu wata ingantacciyar hanya ta dawo da shi hayyacinsa ba.
Lamarin ya kara tayar da hankali lokacin da wani daga cikin jami’an fasaha ya yi amfani da motarsa ta kansa wajen kai dan wasan wani asibiti da ke kusa, lamarin da ya sa ake tambayar abin da zai faru da shi da ba a samu wannan taimakon ba.
Daukar ‘yan wasa ya kunsa gwajin lafiya
Dole ne daukar ‘yan wasa da rajistar su su kasance tare da cikakken gwajin lafiyarsu ta hanyar ingantattun cibiyoyin lafiya, asibitocin da aka amince da su ko cibiyoyin kula da lafiyar ‘yan wasa.
Bai kamata a yi sakaci wajen gano wata cuta ko matsalar lafiya da dan wasa ke dauke da ita kafin a ba shi damar shiga gasar kwallon kafa ba, domin yin cikakken gwajin lafiya yana da amfani ga dan wasa, kungiyar da kuma martabar gasar.
Mutuwar Ozor ta sake nuna irin mummunan sakamakon da karancin shiri a fannin kula da lafiyar ‘yan wasa zai iya haifarwa a kwallon kafa, don haka ya kamata ta zama dalilin gudanar da cikakken nazari kan tsarin kiwon lafiyar ‘yan wasa a kungiyoyin NPFL.
Haka kuma, ya kamata masu kungiyoyi da shugabanninsu su ba da muhimmanci wajen samar da isassun kayan aikin lafiya a wuraren atisaye da filayen wasa, maimakon kallon su a matsayin abubuwan da za a iya yi ko a bari.
Ya kamata a rika samun muhimman kayan aikin gaggawa da na ceton rai a kowane lokaci, tare da horas da ma’aikatan lafiya yadda za su yi amfani da su yadda ya kamata.
Batun yawan ma’aikatan lafiya da yadda ake rarraba musu ayyuka ma na bukatar kulawa cikin gaggawa, saboda wasu kungiyoyi na iya bai wa ma’aikatan lafiya ayyukan da suka wuce fannin kwarewarsu.
Misali, bai kamata a dora wa ma’aikaciyar jinya aikin aikin likitan gyaran jiki na ‘yan wasa a lokaci guda ba, domin aikin jinya da aikin gyaran jiki fannoni ne daban-daban da ke bukatar kwarewa ta musamman.
NPFL na bukatar ingantaccen tsarin kula da lafiya
Alhakin kare lafiyar dan wasa bai kamata ya tsaya kan kungiyoyi kadai ba, domin NPFL da sauran hukumomin kwallon kafa masu ruwa da tsaki dole ne su samar da kuma aiwatar da ka’idojin kula da lafiyar ‘yan wasa iri daya ga dukkan kungiyoyin da ke shiga gasar.
Ya kamata ka’idojin su kunshi samun kwararrun ma’aikatan lafiya, kayan aikin gaggawa, motocin daukar marasa lafiya, hanyoyin tunkarar matsalolin gaggawa, cikakken gwajin lafiya kafin fara kakar wasa, farfado da numfashi da bugun zuciya (CPR) da kuma horas da ma’aikatan lafiya akai-akai.
Haka kuma, ya kamata a rika gudanar da bincike mai ma’ana kan yadda kungiyoyi ke bin ka’idojin tare da daukar matakin hukunci ga wadanda suka saba, domin samun tawagar lafiya a takarda kadai bai isa ba idan ba ta da isassun ma’aikata, horo da kayan aikin da za su iya ceton rai.
Kwallon kafa wasa ne mai bukatar karfin jiki, kuma duk da cewa raunin ‘yan wasa ba makawa ne a wasu lokuta, bai kamata a taba daukar mutuwar da za a iya kaucewa a matsayin wani bangare na wasan ba.
Ya kamata mutuwar Ozor ta zama gargadi ga masu kungiyoyi, NPFL da sauran hukumomin kwallon kafa, maimakon ta zama wani lamari da za a manta da shi bayan ‘yan kwanaki na jimami.
Matukar masu kungiyoyin kwallon kafa da shugabanninsu ba su fahimci cewa tsaron lafiyar dan wasa ya fi samun nasarar wasa muhimmanci ba, mutuwar Ozor na iya zama ba ita ce ta karshe ba da za a iya kaucewa a kwallon kafar Najeriya.
Lokaci ya yi da NPFL za ta gudanar da cikakken nazari kan tsarin kula da lafiyar ‘yan wasa tare da gaggauta gyara shi, domin rayuwar kowane dan wasan kwallon kafa tana da muhimmanci.