Ranka ya dade,
Yayin da shekarar noma ta 2026 ta fara a faɗin Jihar Filato, damuwa na ƙaruwa a tsakanin al’ummomin karkara. Daga Mangu zuwa Bokkos, Barakin Ladi zuwa Shendam, Jos South da sauran ƙananan hukumomi, manoma na bayyana irin wannan damuwa guda: har yanzu ba a raba taki da gwamnati ke tallafawa ba, kuma lokaci na ƙurewa.
Watan Afrilu na ƙarewa, wanda shi ne lokaci mai muhimmanci na share gona da fara shuka masara, dankali, shinkafa da sauran amfanin gona na yau da kullum. Sai dai a cikin ƙananan hukumomi 17 na jihar, buhunan taki har yanzu ba su isa matakin ƙauyuka da gundumomi ba inda manoma ke samun su. Ga manoma ƙanana, wannan jinkiri ba wai kawai rashin jin daɗi ba ne, illa ce kai tsaye ga amfanin gona, samun kuɗi da kuma wadatar abinci a jihar.
Ga manoman Filato, taki ba alatu ba ce. Ƙasar jihar mai yalwar noma amma da aka yi amfani da ita tsawon lokaci na buƙatar NPK da urea domin ci gaba da samar da amfanin gona mai kyau. A kasuwa, buhun 50kg na NPK yanzu na sayarwa tsakanin ₦42,000 zuwa ₦48,000, yayin da urea ke kusan ₦40,000. A kakar bara kuwa, gwamnatin jiha ta rika sayar da taki a tsakanin ₦18,000 zuwa ₦22,000, abin da ya taimaka wa manoma masu noma kadada ɗaya zuwa uku.
Yawancin manoma sun riga sun share gonakinsu, sun yi ridging, kuma suna jiran taki kawai domin amfani da shi wajen shuka. Masana aikin gona sun bayyana cewa jinkirta amfani da taki fiye da makonni biyu bayan shuka na iya rage amfanin masara da kashi 30 zuwa 40 cikin ɗari. Ga jihar da ke samar da kaso mai yawa na dankalin Irish, tumatir da kayan lambu a Najeriya, wannan na iya zama asarar dubban tan na amfanin gona.
Jihar Filato an san ta da “Gidan Zaman Lafiya da Yawon Buɗe Ido”, amma ita ma tana daga cikin manyan jihohin da ke ciyar da ƙasar nan. Tare da matsalar tsaro da ke ci gaba da shafar noma a wasu sassan Tsakiyar Najeriya, duk wani raguwar samarwa daga Filato zai yi tasiri a kasuwanni daga Lagos zuwa Maiduguri. Manoma na gargadi cewa idan ba a samar da taki cikin lokaci ba, jihar na iya fuskantar ƙarancin amfanin gona zuwa watan Agusta, abin da zai iya ƙara tashin farashin abinci tare da rage nasarar shirin sauyin noma na Gwamna Caleb Mutfwang.
Manoma ba neman kyauta suke ba; suna neman a yi abin da ya dace a kan lokaci. Noma ba ya jiran kowa. Ruwan sama ya fara sauka a kudancin Filato, yayin da ake sa ran arewacin jihar zai fara samun ruwan a farkon watan Mayu. Kowace mako da aka rasa na rage damar shuka da kuma rage yawan amfanin gona.
Don haka, muna roƙon Ma’aikatar Noma ta Jihar Filato da kwamitocin rabon taki da su hanzarta sakin takin 2026 zuwa dukkan ƙananan hukumomi cikin mako guda mai zuwa. Haka kuma muna kira da a tabbatar da gaskiya da adalci wajen rabon taki ta hanyar haɗa hannu da ƙungiyoyin manoma da sarakunan gargajiya domin kauce wa karkatar da shi.
Bugu da ƙari, ya kamata gwamnati ta rika sanar da manoma a fili kan lokacin isar da taki domin su iya tsara harkokin noma yadda ya kamata. Bayani kan lokaci yana da matuƙar muhimmanci wajen samun nasarar wannan kakar noma.
Manoman Filato mutane ne masu juriya da himma. Sun shirya gonakinsu kuma suna a shirye su ciyar da jihar da ƙasa baki ɗaya. Abin da suke buƙata yanzu shi ne muhimmin abin shuka da zai sa hakan ta yiwu. Rabon taki cikin lokaci ba kawai batun amfanin gona ba ne; batun rayuwa ne, kwanciyar hankali da kuma tabbatar da wadatar abinci ga miliyoyin mutane.
Ruwan sama ba zai jira ba. Manoman Filato na fatan gwamnati ma ba za ta jira ba.
John Wash,
Gwol,
P.O. Box 295, Barakin Ladi,
Jihar Filato